IMAGE

در کار یا بازی فرزندانتان ویژگی هایی بیابید و آنها...

با به کار بردن جملاتی نظیر:"در مقام دفاع بازی ات فوق العاده بود!" یا "عجب رنگ های قشنگی در کاردستی ات به کار بردی"، بهتر می توانید فرزندانتان را متقاعد کنید که شما با تمام وجود به کارها و اعمال آنها ت...

IMAGE

به فرزندانتان بگویید آنها باعث غرور و افتخارتان هس...

فرزندانتان به تایید شما نیاز دارند. شنیدن تعریف و تمجید از زبان والدین باعث می شود بچه ها بفهمند که چه جایگاه خوبی در خانواده دارند. فرزندی که به شدت نسبت به خانواده احساس تعلق کند، خیلی بهتر می تواند...

IMAGE

به فرزندانتان هنر گوش کردن به عقاید و دیدگاه دیگرا...

گوش دادن به نظرات دیگران و درک آنها مهارتی بسیار ارزشمند برای تصمیم گیری های درست است. به فرزندانتان خاطر نشان کنید که چقدر می توانند از دیگران بیاموزند. به آنها بیاموزید که برای افکار و تجربه های دیگ...

IMAGE

شما باید در محیط خانه نظم را برقرار سازید...

برای اینکه فرزندانتان احساس امنیت و شادی کنند، نظم و انضباطی را که نیاز دارند برایشان فراهم کنید.شما باید در محیط خانه نظم را برقرار سازید و قوانینی تعیین کنید تا فرزندانتان بتوانند با تکیه بر آن قوان...

IMAGE

با فرزندانتان ارتباط چشمی برقرار کنید...

با فرزندانتان ارتباط چشمی برقرار کنید، سپس لبخند بزنید و به آنها بگویید دوستشان دارید.ارتباط چشمی در ایجاد رابطه ی عاطفی عمیق تاثیری بسزا دارد. نگاه نکردن در چشمان طرف مقابل نشان دهنده عدم اطمینان و ا...

IMAGE

اعتماد به نفس یعنی...

اعتماد به نفس یعنی دیدن خودبه عنوان فردی توانا با کفایت دوست داشتنی ومنحصر به فرد...ضعف خودباوری موجب می‌شود انسان به خود اعتبار لازم را ندهد و هرگز از احساس آرامش و آسایش درونی بهره‌مند نگردد.   ...

IMAGE

رهبر درون تان باشید

شما رهبر ارکستر سمفونیک افکار و احساسات خویشید. نباید گامهای خود را با صدای طبل و شیپور دیگران هماهنگ کنید. گوش به نوای درون خود بسپارید. نواهایی که از درونتان بر میخیزد را هدایت کنید.  ...

IMAGE

بررسی ماهیت هنر اسلامی از منظر اندیشمندان و هنرمند...

هنر اسلامی به معنی اخصّ کلمه با وحی و کتابت قرآن کریم آغاز گردید. امر قدسی و مقدس، قلب و مرکز هنر اسلامی است و به عبارتی، امر قدسی که زیبایی حقیقی در معناست، در صورت هنر اسلامی که تجلی گاه حقیقت زیبای...

IMAGE

تاریخ هنر نقاشی در ایران

تاریخ هنر نقاشی در ایران ایران به دنیا یک هنر مخصوص را عرضه کرده است که در نوع خودش بى مانند است.تاریخ هنر نقاشى در ایران به زمان غارنشینى برمیگردد. در غارهاى استان لرستان تصاویر نقاشى شده از حیوانات ...

  • vtem skitter
    بردباری

  • vtem skitter
    سخت کوشی کلید موفقیت است

  • vtem skitter
    همیشه راهی وجود دارد

  • vtem skitter
    مسائل حل شدی هستند

  • vtem skitter
    موفقیت زمان میبره

  • vtem skitter
    دیگران را ببخش !

  • vtem skitter
    پند های زندگی

  • vtem skitter
    نمایشگاه پایان سال تحصیلی هنرستان رفاه 3

  • vtem skitter
    نمایشگاه پایان سال تحصیلی هنرستان رفاه 2

  • vtem skitter
    نمایشگاه پایان سال تحصیلی هنرستان رفاه 1

  • vtem skitter
    نمایشگاه نوروز 2

  • vtem skitter
    نمایشگاه نوروز 1

  • vtem skitter
    رنگ فجر 3

  • vtem skitter
    رنگ فجر 2

  • vtem skitter
    رنگ فجر 1

  • vtem skitter
    آثار دانش آموز 3

  • vtem skitter
    آثار دانش آموز 2

  • vtem skitter
    آثار دانش آموز 1

مهارتهای اجتماعی

:::

بسمه تعالی

مقدمه:

طبق تحقیقات و مطالعات انجام شده، یکی از مسائلی که در مقطع ابتدایی و دیگر مقاطع از اهمیت زیادی بر خوردار است، داشتن مهارت اجتماعی دانش آموزان است.
مهارت اجتماعی به مجموعه رفتارهای فراگرفته قابل قبولی گفته می شود که فرد را قادر می سازد با دیگران رابطه موثر داشته و از عکس العمل های نا معقول اجتماعی خودداری کند.(گرشام و الیوت 1984)
آموزش مهارت اجتماعی بر پایه این اصل قرار دارد که مشکلات کودکان در مهارت های اجتماعی  غالبا به این دلیل است که کودکان نمی دانند در موقعیت های اجتماعی چه کار کنند و می توان کودکان را برای غلبه برای این مشکلات آموزش داد.

همچنین رشد مهارت های اجتماعی کودکان با سبک فرزند پروری والدین مرتبط است. سبک های فرزند پروری والدین را می توان در امتداد دو پیوستار تعریف کرد: صمیمیت (خونگرمی) یا پاسخ دهی از سوی والدین و کنترل یا سخت گیری از سوی والدین. همچنین والدین می توانند فرصت بازی را با همسالان برای کودک فراهم کنند و یا با کودکان خود بازی کرده و به رشد مهارت های لازم برای بازی با همسالان به فرزندشان کمک کنند. همچنین والدین می توانند فرصت بازی با همسالان به فرزندشان کمک کنند.  همچنین صحبت کردن با کودکان درباره ی روابط آن ها با همسالان باعث ارتقای مهارت های اجتماعی آنان می شود. در حال حاضر بسیاری از محققان اعتقاد دارند مهارت های اجتماعی آموختنی هستند، لذا از طریق آموزش این مهارتها می توان کودک را در مواجهه با موقعیت های اجتماعی متعدد توانمند ساخت.

تعريف مهارت اجتماعي:
مجموعه توانمندي هايي است كه موجب موفقيت در زندگي اجتماعي فرد مي شود.  هر فرد براي زندگي موفق در يك جامعه، علاوه بر مهارت هاي فردي به مهارت هاي ديگري نياز داردكه از آن به نام مهارت هاي اجتماعي ياد مي كنند. مهارت هاي اجتماعي، مجموعه رفتارهايي است اكتسابي كه از طريق مشاهده، مدل سازي، تمرين و بازخورد آموخته مي شود و داراي ويژگي هايی است،  رفتارهاي كلامي و غير كلامي را در بر مي گيرند و پاسخ هاي مناسب و مؤثر را در بر دارند، بيشتر جنبه تعاملي داشته، تقويت اجتماعي را به حداكثر مي رسانند و بر اساس ويژگي ها و محيطي كه فرد در آن واقع شده است، توسعه مي يابند و از طريق آموزش رشد مي كنند .

در تعريف مهارت اجتماعي، ويژگي هاي ذيل مورد قبول اكثر محققان است:
-  ارتباط فرد به فرد كه شامل تبادل و تفسير پيام هاست.
-  عوامل موثر در يادگيري رشد پيدا مي كنند و علاوه بر شخصيت فرد تجارب گذشته و تعامل بين فردي او نيز در رسيدن به هدف موثر است.
-  به صورت كلامي (سخن، لغات يا جملات) و يا غير كلامي (استفاده از چشم، تن صدا، بيان چهره اي و ژست ها) مي باشد.
- از فرهنگ و گروه اجتماعي كه فرد در آن زندگي مي كند، تأثير مي پذيرد.
-  از طريق اجتماعي رشد پيدا مي كند. اين تقويت در صورتي مؤثر كه مورد علاقه فرد بوده برانگيزاننده باشد.
- طبيعت دو جانبه دارد و رفتارهاي دو سويه را مي طلبند. از عوامل محيطي، سن، جنس و موقعيت ديگر افراد، تأثير مي پذيرد.

تراور  (1980) به نقل از كارتلج و ميلبرن  (1985) مهارت هاي اجتماعي را به دو بعد تقسيم مي كنند.

اجزاء مهارت 
فرايندهاي واحدي نظير نگاه، تكان دادن سر، يا رفتارهايي در روابط اجتماعي مانند سلام و خداحافظي را تشكيل مي دهند. فرايندهاي اجتماعي به توانايي فرد در ايجاد رفتار ماهرانه بر اساس قواعد و اهداف مربوطه و در پاسخ به باز خورد هاي اجتماعي اشاره دارد. اين تمايز نياز فرد را به نظارت بر موقعيت ها و تغيير رفتار در برابر واكنش ساير افراد مي سنجند. ايسلر و فردريكسن  (1980) مهارت هاي اجتماعي را هم داراي جنبه هاي مشهود و هم داراي عناصر شناختي نا مشهود مي دانند. عناصر شناختي نامشهود افكار و تصميماتي است كه بايد در ارتباطات متقابل بعدي گرفته شود يا انجام گيرد. اين عناصر همچنين مقاصد و بينش فرد ديگري را شامل مي شود كه واكنش در برابر آن احتمالا ً بر انديشه هاي طرف مقابل تأثير مي گذارد. رشا و آشر (1991) به نقل از دهقان (1385) مهارت هاي اجتماعي را شامل رفتار هایي دانسته اند كه در تعامل موفق و مناسب با ديگران به كار مي رود واين مهارت ها با داشتن پايه و شناخت اجتماعي از قبيل ادراك اجتماعي و استدلال ظهور مي يابد. مورگان (1980) به این نكته اشاره دارد كه مهارت هاي اجتماعي نه تنها امكان شروع و تداوم روابط متقابل و مثبت را با ديگران فراهم مي آورد بلكه توانايي نيل به اهداف ارتباط را نيز در شخص ايجاد مي كند. 
ليبرمن  (1989) كنش متقابل اجتماعي را به يك فرآيند مرحله اي كه هر مرحله نيازمند يك مجموعه از مهارت هاي متفاوتي است، تجزيه نموده است، مرحله اول ارتباط، نيازمند مهارت گيرندگي است كه شامل مهارت هايي است كه براي توجه كردن و درك درست اطلاعات اجتماعي متناسب، كه در موقعيت ها وجود دارد لازم مي باشد، چون متناسب بودن رفتار ميان فردي وابسته به موقعيت هاست، اتفاق رفتار اجتماعي درست بستگي زيادي به شناخت صحيح نشانه هاي ميان فردي و محيطي دارد، كه ما را به پاسخ هاي مؤثر رهمنمون مي شوند. مثال هاي مهارت هاي گيرندگي شامل شناخت متناسب اشخاصي است كه با آن ها تعامل مي كنيم. شناخت صحيح احساسات و اميالي كه ديگران بيان مي كنند.  در واقع شنيدن صحيح آنچه ديگران بيان مي كنند و دانستن اهداف شخصي فردي كه با ما تعامل مي نمايد، مي باشد. (ده بزرگي، 1375)

در مرحله بعدي ما نيازمند مهارت هاي پردازشي مي باشيم. براي موفق شدن در رويارويي ميان فردي، نيازمند به اين هستيم كه بدانيم مي خواهيم چه چيزي را به دست آوريم و چگونه مي توانيم به بهترين وجه آن را كسب كنيم. انتخاب مهارت هايي كه براي كسب اهداف نزديك مؤثر هستند مستلزم توانايي حل مشكل به شيوه منظم و سازمان يافته مي باشد. بعد از درك صحيح اطلاعات اجتماعي متناسب با موقعيت (مهارت هاي گيرندگي) و شناخت مهارت هاي لازم براي تعامل (مهارت هاي پردازش) مي بايست مهارت ها را به طرز شايسته اي براي تكميل موفقيت آميز مبادله هاي ميان فردي به اجرا در آورد.
يكي از دلايل اصلي كه سبب مي شود كودكان خاصي محبوبيت نداشته باشند اين است كه اين كودكان مهارت هاي اجتماعي مناسبي كه مي تواند آن ها را دوست داشتني جلوه دهد، ندارند. آن ها در يك وضعيت دو سويه گرفتارند. از طرفي، دانش آموزان بي دقت فرصتي براي تمرين مهارت اجتماعي نمي يابند و از طرف ديگر آن هايي كه در مهارت هاي اجتماعي ضعيف هستند  قادر به برقراري دوستي نيستند (لوييس و دورلاگ 1991).
انزواي اجتماعي در دوران كودكي ممكن است عواقب دراز مدت و جدي بر بهداشت رواني فرد در بزرگسالي  به جاي بگذارد. بنابراين، كمك به افراد طرد شده و منزوي براي غلبه بر اين مشكلات، ضروري است. خوشبختانه، شواهد فراواني وجود دارد كه نشان مي دهد مي توان رفتارهاي اجتماعي را، كه به روابط فردي مثبت با ديگران كمك مي كنند، آموزش داد. اين آموزش مي تواند تاثيرات پابرجايي داشته باشد. (هيكسون 1990، لويت 1991)

« مهارت هاي اجتماعي پايه» چه هستند؟
مهارت هاي اجتماعي پايه شامل مهارتهای زیر است:
ارتباط چشمي: توانايي ايجاد ارتباط چشمي با ديگران هنگام گوش دادن به سخن آن ها و يا هنگام سخن گفتن.
بيانات چهره اي: خنديدن، ابراز علاقه و ... یا آنچه از آن به عنوان زبان بدن یاد می شود.
فاصله ي اجتماعي: دانستن اينكه در چه فاصله اي نسبت به فرد مقابل قرار بگيريم و چه موقع برای برقراري تماس بدني مثل دست دادن مناسب است.
چگونگي صدا: حجم صدا، زيري و بمي صدا، ميزان گفتار، وضوح، محتوا.
احوال پرسي با ديگران: آغاز ارتباط يا پاسخ گويي به احوال پرسي، دعوت كردن يك كودك ديگر براي پيوستن به شما در بعضي فعاليت ها و ...
گفت و گو كردن: مهارت هاي محاوره اي مناسب سن، بيان احساسات، سوال كردن، گوش كردن، ابراز علاقه، پاسخ دادن به پرسش ديگران و ...
بازي و كار كردن با ديگران: رعايت كردن مقررات، مشاركت، قول دادن، كمك كردن، نوبت گرفتن، تعارف با ديگران، قدرداني، ابراز تأسف و ...
• جلب توجه و يا درخواست كمك: استفاده از راه هاي مناسب.
حل كردن تعارضات دروني: مهار پرخاشگري، فرو نشاندن خشم خود و تحمل خشم ديگران، پذيرش انتقاد، روحيه ي نقد پذیری و ...
آراستگي و بهداشت

همانطور که گفته شد آموزش مهارت اجتماعی بر پایه این اصل قرار دارد که مشکلات کودکان در مهارت های اجتماعی  غالبا به این دلیل است که کودکان نمی دانند در موقعیت های اجتماعی چه کار کنند و می توان کودکان را برای غلبه برای این مشکلات آموزش داد. از طرفی بر کسی پوشیده نیست که علاوه بر خانواده و معلمان، همسالان نیز نقش مهمی را در رشد کودکان ایفا می کنند، ولی همسالان کیستند؟

در زمینه رشد کودک، همسالان، کودکانی تقریبا همسن و در یک سطح از پختگی هستند. تعامل همسالان نقشی بی همتا در رشد آنان دارد. حتی در صورتی که در مدارس، تعیین پایه بر اساس سن نباشد و کودکان را آزاد بگذارند تا خود ترکیب اجتماعی شان را تعیین کنند، درجه بندی سنی رخ می دهد. یکی از مهمترین کارکردهای گروه همسالان این است که منبعی از اطلاعات و مرجع مقایسه ای از خانواده را برای دنیای خارج از خانواده فراهم می آورد.

روابط خوب میان همسالان می تواند برای رشد طبیعی ضروری به شمار آید. انزوای اجتماعی، یا عدم توانایی در "اتصال" به شبکه اجتماعی، به بسیاری از مشکلات و اختلال ها، از بزهکاری و اعتیاد گرفته تا افسردگی می انجامد. در یک پژوهش، نشان داده شده است که روابط ضعیف با همسالان در کودکی، با ترک تحصیل و رفتار بزهکارانه در نوجوانی مرتبط است. در پژوهشی دیگر آشکار شده است که روابط هماهنگ همسالان در نوجوانی به سلامت روانی در میانسالی می انجامد.

 

جایگاه اجتماعی همسالان

کارشناسان رشد چهار نوع جایگاه اجتماعی را برای همسالان در نظر می گیرند: کودکان محبوب، کودکان فراموش شده، کودکان طرد شده و کودکان جنجالی.

بسیاری از کودکان نگران محبوبیت خود هستند. کودکان محبوب اغلب به عنوان بهترین دوست برگزیده می شوند و به ندرت اتفاق می افتد که همسالانشان از آنها خوششان نیاید. کودکان محبوب به همسالانشان قوت قلب می دهند، به دقت گوش می کنند، راه ارتباط گرفتن را برای همسالانشان باز می گذارند، شادند، تظاهر نمی کنند، به دیگران توجه و علاقه نشان می دهند و بدون آنکه خودپرست باشند، اعتمادبه نفس دارند.

کودکان فراموش شده کمتر به دوستی برگزیده می شوند،ولی مورد تنفرهمسالانشان هم نیستند. کودکان طرد شده کمتر به دوستی برگزیده می شوند و اغلب مورد تنفر همسالانشان هستند. کودکان جنجالی هم اغلب به عنوان بهترین دوست انتخاب می شوند و هم اغلب همسالان آنان را دوست ندارند.

کودکان طرد شده اغلب بیش از کودکان فراموش شده دچار مشکل جدی در سازگاری می شوند. در پژوهشی بیش از صد پسر کلاس پنجمی در دوره ای هفت ساله، تا پایان دوره دبیرستان، مورد ارزیابی قرار گرفتند. مهمترین عامل در پیش بینی این که کودکان طرد شده رفتارهای بزهکارانه در پیش می گیرند یا در دبیرستان ترک تحصیل می کنند، پرخاشگری با همسالان در دوره ابتدایی تشخیص داده شد. پرخاشگری، شتابزدگی و آشوب طلبی مشخصات اکثر کودکان طرد شده اند، ولی 10 تا 20 درصد کودکان طرد شده خجالتی هستند.

دوستی

دوستی در موقعیت اجتماعی همسالان دخالت دارد و از بعضی جهات دیگر نیز سودمند است:

  • همراهی. دوستی همراهی آشنا را در اختیار کودکان می گذارد، کسی که مایل است وقتش را با آنان بگذراند و در فعالیتهای مشارکتی به آنان بپیوندد.
  • پشتیبانی. دوستی در مواقع نیاز منابع و کمک را برای کودکان فراهم می آورد.
  • پشتیبانی خود. دوستی به کودکان کمک می کند که احساس کنند توانا و ارزشمند هستند. در این مورد به ویژه تایید اجتماعی دوستان مهم است.
  • صمیمیت/عاطفه. دوستی برای کودکان رابطه ای گرم، نزدیک و سرشار از اعتماد با دیگران فراهم می آورد. در این رابطه، کودکان اغلب به راحتی اطلاعات شخصی و خصوصی خود را با دوستشان در میان می گذارند.

داشتتن دوست می تواند از نظر رشد، امتیازی به شمار آید، ولی همه دوستی ها مانند هم نیستند. داشتن دوستانی که مهارت های اجتماعی دارند و حامی دوستان خود هستند، برای کودک امتیاز است ولی دوستی های سرکوبگرانه و پر جدل از نظر رشد به نفع کودکان نیست و گاهی دوستی کودک با نوجوانی که چند سال از او بزرگتر است، می تواند به ضرر او باشد. دانش آموزانی که دوستانی بزرگتر از خود دارند بیش از همسالان خود که دوستانشان همسن خودشان هستند، منحرف می شوند. به ویژه نوجوانانی که بلوغ زودرس دارند، در این مورد آسیب پذیرترند.

 

 

تحولات رشدی در روابط همسالان

در دوره ابتدایی گروههای همسالان بیشتر از همسالان همجنس تشکیل می شود. دو پژوهشگر پس از مشاهده زمین های بازی در مدارس، در سطحی وسیع، این گونه مدارس را "مدارس جنسیتی" خواندند. آنان می گویند که پسرها به یکدیگر رفتارهای مردانه را می آموزند و این رفتارها را تقویت می کنند و دخترها فرهنگ زنانه را به یکدیگر انتقال می دهند و بیشتر با هم جمع می شوند.

در اوایل نوجوانی مشارکت در گروه ها افزایش می یابد. همچنین در نوجوانی، بسیاری از دانش آموزان عضو دار و دسته هایی می شوند و سر سپردگی آنان به این دار و دسته ها می تواند اثری جدی روی زندگی شان بگذارد. هویت گروهی مربوط به دار و دسته می تواند هویت شخصی نوجوان را تحت الشعاع قرار دهد. در دوره اول دبیرستان، در هر مدرسه حدود سه تا شش دسته با تشکیلات مشخص وجود دارد. بعضی از دسته های معمول عبارتند از: ورزشکارها، محبوب ها، مخ ها، کله شق ها و ... با این که بسیاری از نوجوانان می خواهند که عضو دسته ای باشند، بعضی دیگر به شدت استقلال طلبند و تمایلی به عضویت در دسته ها را ندارند.

در دوره اول دبیرستان، دوستی می تواند نقشی مهم تر از آن داشته باشد که در دوره دبستان دارد. نوجوانان بیش از کودکان اطلاعات شخصی خود را برای دوستانشان فاش می کنند. نوجوانان می گویند که برای همراهی، تایید شایستگی خود و صمیمیت، به دوستانشان بیش از والدینشان متکی هستند.

 

چگونه مهارت‌های اجتماعی را به کودکان آموزش دهیم؟

کودکان برای آنکه بتوانند خودشان را با اجتماعی که در آن زندگی می‌کنند، سازگارتر کنند، باید مهارت‌های اجتماعی گوناگون را بیاموزند‌.
مهم‌ترین مهارت‌های اجتماعی لازم برای کودکان، عبارتند از: 
1- سلام کردن: کودکان از طریق تعامل با همسالان شان با آنها ارتباط برقرار می‌کنند. نخستین گام در برقراری ارتباط، سلام کردن به دیگری است. ما نه تنها با استفاده از واژگانی مثل «سلام» و «حالت چطوره»، بلکه با تغییر حالت چهره، تن صدا، ژست و فرم نشستن و ایستادن نیز با افراد دیگر ارتباط برقرار می‌کنیم. کودکانی که مشکل ارتباطی دارند، ممکن است به افراد آشنای خود هم سلام نکنند. آنها ممکن است درست کنار دوست شان راه بروند، ولی حتی یک نگاه هم به او نکنند یا اگر حرفی بزنند، احتمالاً تماس چشمی با او برقرار نمی‌کنند و سرشان را به زیر می‌اندازند. در مواردی، اگر سلام هم بگویند، ممکن است تن صدای شان چندان دوستانه و صمیمی نباشد. بخش غیرکلامی سلام کردن هم به اندازه بخش کلامی آن اهمیت دارد.

2- پیش قدم شدن در گفتگو: بعد از سلام و احوال پرسی‌، معمولا گفت‌وگو شروع می‌شود‌. برای ورود به بحث‌، کودک باید بتواند مکالمه‌ای را آغاز کند‌، ادامه دهد و به پایان برساند. این مهارت مستلزم خوب گوش دادن و توجه کردن است. برای مثال‌، او باید اصل «رعایت نوبت» را بداند‌. گاهی کودکان موضوعی برای صحبت کردن با یکدیگر ندارند، در اینگونه موارد می‌توانند پرسشی را مطرح کنند؛ مثل کارتون خرس‌ها را دیده‌ای؟ یا می‌دانی در مدرسه چه اتفاقی افتاده است؟ موضوع بحث باید برای هر دو طرف جالب و جذاب باشد تا هر دو را به نوعی درگیر صحبت کند. 
مکالمه یکطرفه موجب خستگی و کسالت دو طرف می‌شود و ممکن است موجب قطع همین ارتباط ساده هم شود. حتی ممکن است تأثیری منفی در ذهن آن دو بگذارد و در آینده هم تمایلی برای صحبت کردن با هم نداشته باشند. پس گوش کردن مثل صحبت کردن مهم است. اگر کودک علاقه‌ای به آنچه دوستش می‌گوید، از خود نشان ندهد، ممکن است از صحبت کردن با او منصرف شود. کودکان کم توجه و پرتحرک، اغلب زمان صحبت کردن و گوش کردن را درست تشخیص نمی‌دهند. 
3- درک احساس شنونده:  زمانی که یک گفت‌وگو آغاز می‌شود، برای حفظ و ادامه آن لازم است که گوینده به حالت‌های عاطفی شنونده‌اش توجه داشته باشد. کودکانی که مشکل ارتباطی دارند، اغلب در درک احساس شنونده نیز ناتوان هستند، درحالی‌که کودک اجتماعی، سریع و راحت می‌تواند حالت‌های احساسی شنونده‌اش را بشناسد و طبقه‌بندی کند، آنگاه سخنانش را ارزیابی کند و براساس پاسخ‌هایی که از شنونده دریافت می‌دارد، کلماتش را انتخاب کرده و گفت‌وگو را ادامه دهد. 
4- همدلی کردن:  همدلی کردن شبیه درک گفته‌های دیگران است، با این تفاوت که شنونده باید سعی کند احساسات سایر افراد را نیز درک ‌کند. همدلی کردن این امکان را به فرد می‌دهد که بتواند ارتباطی واقعی با دوستانش برقرار کند. برای مثال، اگر دانش‌آموزی در درس ریاضی نمره20 گرفته ولی دوستش 11 شده است، بتواند شادی خود را کنترل کرده و با دوستش به ابراز همدردی بپردازد. او می‌تواند با گفتن جمله‌ای نظیر « اشکال ندارد، سعی کن در امتحان بعدی بیشتر درس بخوانی تا نمره بهتری بگیری»، او را دلداری دهد. 

5-یافتن نقاط مشترک:  برای حفظ یک مکالمه دوستانه، توجه به نقاط مشترک هر دو طرف اهمیتی خاص دارد. این سرنخ‌ها به کودک یا نوجوان کمک می‌کند تا تمایل بیشتری برای ادامه دوستی و دیدارهای بعدی با هم داشته باشند. بخش مهم شناخت این سرنخ‌ها، توجه به لحن و زیر و بم صدای افراد است. برای مثال هر دو از یک ویژگی آموزگارشان خوش‌شان بیاید یا به ورزش فوتبال علاقه‌مند باشند. 

6- پیش‌بینی کردن:  برای حفظ گفت‌وگو، کودک باید از قبل بتواند تأثیر گفته‌های خود را بر شنونده پیش‌بینی کند و افکار شنونده را درنظر داشته باشد. برای مثال، اگر احساس می‌کند که جمله‌اش می‌تواند موجب ناراحتی، آزردگی، خشم یا اندوه شنونده شود، ممکن است شیوه بیان کلمات یا جملات خود را تغییر دهد. کودکان غیراجتماعی معمولا توجهی به این نکته ندارند و قادر نیستند کلام خود را تغییر دهند.
در مورد آنچه قصد دارند بگویند، کمی فکر می‌کنند و آنگاه به زبان می‌آورند. برای مثال، وقتی کودکان و نوجوانان در حال صحبت درباره تیم ورزشی مورد علاقه‌شان هستند و از این گفت‌وگوی خود لذت می‌برند، بدیهی است اگر یک نفر به آنها بگوید «هفته دیگر امتحان ریاضی داریم، آیا شما تمرین کرده‌اید؟» خوش‌شان نخواهد آمد و او را طرد خواهند کرد. زمانی که فرد کلام دیگران را قطع می‌کند (وسط حرف دیگران می‌پرد) و بدون درنظر گرفتن شرایط فعلی جمع، سخنی می‌گوید، مورد بی‌مهری سایرین قرار خواهد گرفت. 
7- شیوه حل مسئله:  بخش دیگری از مهارت اجتماعی افراد مربوط به تشخیص درست اختلاف‌ها و مسائل بین افراد است. گاهی ممکن است فردی با گفته‌های شما موافق نباشد و از شنیدن سخنان شما خشمگین شود و شروع به پرخاشگری و تندی با شما کند، در اینگونه موارد چگونگی پاسخ‌دهی شما به حالات عاطفی شنونده، تأثیر زیادی بر روند گفت‌وگو دارد. کودکان و نوجوانانی که توانایی درک اختلاف ضمن گفت‌وگو را ندارند، معمولا دچار ضعف ارتباطی هستند. آنها خیلی زود عصبانی می‌شوند و ممکن است از صحبت کردن با شنونده تا مدت‌ها صرف‌نظر کنند. 
اینگونه موارد چگونگی پاسخ‌دهی شما به حالات عاطفی شنونده تأثیر زیادی بر روند گفت‌وگو دارد. کودکان و نوجوانانی که توانایی درک اختلاف ضمن گفت‌وگو را ندارند، معمولاً دچار ضعف ارتباطی هستند. آنها خیلی زود عصبانی می‌شوند و ممکن است از صحبت کردن با شنونده تا مدت‌ها صرف‌نظر کنند. اینگونه کودکان می‌خواهند همیشه برنده باشند و اصلا برایشان مهم نیست که چه بهایی برای این برنده شدن باید بپردازند (از دست دادن دوست). این گروه مدام در اجتماع لطمه می‌خورند و برای خودشان دشمن می‌تراشند. 
اختلاف داشتن با دیگران اجتناب‌ناپذیر است و اغلب برای شفاف‌سازی‌ موضوع باید به گفت‌وگو بپردازند. برای یک مکالمه و گفت‌وگوی دو طرفه و حفظ روابط دوستی نیاز به برنده شدن یکطرفه نیست، بلکه باید هر دوطرف از مکالمه برنده بیرون بیایند.
8- عذرخواهی کردن:  هر فردی ممکن است گاهی دچار سوءتفاهم و اشتباه در روابط اجتماعی خود با دیگران شود. فردی که از مهارت‌های اجتماعی بالایی برخورد است، با اعتماد به نفس کافی پا پیش می‌گذارد و بابت اشتباهش عذرخواهی می‌کند. با این شیوه پسندیده، او سریع و آسان می‌تواند رفتارش را تصحیح کند. کودکانی که در مهارت‌های اجتماعی ضعیف هستند، هنگام بیان عذرخواهی دچار دردسر می‌شوند و دست و پای خود را گم می‌کنند. آنها می‌ترسند که دیگران آنها را احمق بدانند درحالی‌که مردم معمولا برای کسی که بابت اشتباه خود عذرخواهی می‌کند، احترام و ارزش بیشتری قائل هستند.

آموزش مهارت هاي اجتماعي، روشي براي بهبود مهارت هاي اجتماعي دانش آموزان است. آموزش مهارت هاي اجتماعي بر پايه ي ان اصل قرار دارد كه مشكلات كودكان در مهارت هاي اجتماعي غالباً به اين دليل ايجاد مي شود كه كودكان نمي دانند در موقعيت هاي اجتماعي چه كار كنند و مي توان كودكان را براي غلبه بر اين مشكلات آموزش دادو به همين دليل اين روش مستلزم آموزش مستقيم مهارت هاي اجتماعي ضروري است. 
ويليام و آشر (1993) يك جلسه آموزش سه قسمتي پيشنهاد مي كنند. قسمت اول به صحبت مربي (يك بزرگسال پاسخگو، مثلا معلم كودك) درباره ي نحوه ي تعامل بهتر با همسالان اختصاص دارد. هنگام انجام اين كار معلم بايد بر آنچه كودك «بايد» انجام دهد، متمركز شود نه بر آنچه كه «نبايد» انجام دهد.
قسمت دوم شامل تكرار و تمرين فعاليت با كودكان ديگر است. در نهايت نيز مربي و كودك مي توانند كاربرد مفاهيم اجتماعي را در خلال آن فعاليت مورد بحث قرار دهند. آموزش مهارت هاي اجتماعي نبايد تنها به توصيف مهارت و توجيه اهميت آن بپردازد، بلكه بايد نحوه ي انجام، زمان و دليل انجام آن را تشريح كند و نمايش دهد. تكرار و تمرين مهارت ضروري است (بروفي،  1996). گاهي مفيد است كه يك مهارت قبل از اينكه در زندگي واقعي به كار برده شود، به صورت بازي نقش، تكرار و تمرين شود. الگوسازي رفتار مطلوب توسط معلم يا ساير متخصصان در مدرسه مي تواند به درك كودك از رفتار جامعه پسند، كمك كندبه عقيده ويليام و آشر (1993) در روش آموزش مهارت هاي اجتماعي چهار مفهوم بايد آموزش داده شوند: همكاري (براي مثال نوبت گرفتن، تقسيم مواد و ارائه پيشنهاد در جريان بازي ها)، مشاركت (براي مثال شركت كردن، شروع كردن، توجه كردن در جريان بازي)، ارتباط (براي مثال صحبت كردن با ديگران، پرسيدن، صحبت كردن درباره ي خود، مهارت هاي گوش دادن، برقراري تماس چشمي و به كار بردن اسم كودكان ديگر) و اعتباريابي (براي مثال، توجه كردن به ديگران، گفتن چيزهاي خوب به ديگران، لبخند زدن، ارائه كمك و پيشنهاد) ممكن است هر يك از كودكان به آموزش اضافي در حوزه هاي خاص نيز نياز داشته باشند. مثلا ممكن است برخي از كودكان به دليل نداشتن مهارت هاي اساسي مورد نياز در بازي ها و یا ورزش ها، از بازي ها يا فعاليت هاي گروهي كنار گذاشته شوند. آموزش اين مهارت ها مي تواند به چنين كودكاني در هماهنگ شدن با گروه هاي همسال كمك كند. 
به غير از مهارت هاي ويژه ي اجتماعي، كارهاي ديگري نيز وجود دارند كه معلم ها مي توانند براي كمك به كودكان نا محبوب كلاس انجام دهند. اولين كار اين است كه معلم سعي كند كارهاي ذوقي، علايق يا استعدادهاي كودك نامحبوب را پيدا كند و با تشويق وي به آوردن اشيا مربوط به كار ذوقي به كلاس، يا دادن اجازه ي معرفي و صحبت كردن درباره ي كار ذوقي اش، آشكارا او را تبليغ نمايد. اين اقدام موجب تثبيت موقعيت كودك به عنوان خبره ي يك كار مي شود و اعتبار وي را در گروه تقويت خواهد كرد. 
همچنين دادن يك نقش مسئوليتي در كلاس به كودك به افزايش مقبوليت او در ميان همسالان كمك مي كند، اما به خصوص در ميان نوجوانان بايد از عنايت ويژه به فرد (عزيز دردانه معلم شدن) اجتناب شود.
در مورد كودكان پيش دبستاني، پذيرش آشكارا كودك توسط معلم ممكن است مفيد باشد، زيرا احتمالاً اين رفتار توسط دانش آموزان تقليد خواهد شد.
كار مشاركتي در گروه اگر چه مستلزم مهارت هاي اجتماعي در دانش آموزان است، مي تواند به رشد اين مهارت ها نيز كمك كند. وا داشتن كودكِ طرد شده به كار كردن با همسال داراي موقعيت خوب در كارهاي دونفري مي تواند مقبوليت وي را افزايش دهد، اما معلم ابتدا بايد اطمينان يابد كه اين كودك توسط همكلاسي ِ داراي موقعيت بهتر، پذيرفته مي شود. همگروه كردن دانش آموزان داراي مهارت اجتماعي پايين با دانش آموزان داراي مهارت اجتماعي بالا، هم در كار مشاركتي گروهي و هم در بازي ها مي تواند به آن ها كمك كند كه از طريق مشاهده ي همسالان توانمندتر از لحاظ اجتماعي، مهارت هاي اجتماعي را فرا گيرند . برخي از كودكان طرد شده پرخاشگرانه رفتار مي كنند، زيرا از مهارت هاي ديگري براي حل تعارض برخوردار نيستند. اين كودكان بايد روش هاي متفاوتي براي مواجهه با تعارض ياد بگيرند (مثل نوبت گرفتن يا مشاركت) كه مي توان هم از طريق فعاليت هايي مثل بازي نقش و مباحثه كه در آن ها راه هاي ديگر ارائه مي شود، اين كار را انجام داد. وقتي اين مهارت ها آموخته شدند، ممكن است هنوز لازم باشد كه معلم در آغاز، هنگام بروز اختلاف در كلاس بلافاصله كودك را راهنمايي كند (كمپل، 1992). 
براي اينكه كودك طرد شده هميشه آخرين نفرِ برگزيده براي بازي نباشد، معلم مي تواند از روش انتخاب تصادفي براي گروه بندي كودكان استفاده كند.
برخي از پژوهش ها نشان مي دهند كه كودكان نامحبوب و طرد شده به خوبي ِ همسالان محبوب قادر به تفسير هيجان ها و عواطف ديگران نيستند و بنابراين نسبت به عواطف ديگران واكنش نا مناسب نشان مي دهند. مي توان با دادن نشانه هايي درباره ي هيجان ها و عواطف ديگران به اين كودكان (مثلا ً، به سيمين نگاه كن، تصور ميكني كه او به چه چيزي فكر مي كند؟ به نظر تو آيا به خاطر كاري كه تو انجام داده اي خوشحال است؟) آن ها را ياري كرد.
و در نهایت برخی دیگر از راهکارهای تدریس برای بهبود مهارتهای اجتماعی کودکان

  • به کودکان طرد شده کمک کنید به جای کوشش در تسلط بر همسالان خود به " آنچه می گویند گوش بدهند". در پژوهشی به نوجوانان طرد شده کمک شد تا اهمیت رفتارهایی ) چون همدلی کردن، با دقت گوش دادن و بهبود مهارت های بیانی) را که شانس محبوبیت آنان را در نزد دیگران بالا می برد، دریابند. این دخالت به نوجوانان طرد شده کمک کرد که روابط دوستانه تری با دیگران داشته باشند.

به کودکان فراموش شده کمک کنید که با روش های مثبت توجه همسالان را به خود جلب و این توجه را حفظ کنند. این کودکان می توانند با پرسیدن سوال، گوش دادن با حالتی دوستانه و گفتن چیزهایی درباره خودشان که به علایق همسالانشان مربوط باشد، به چنین مقصودی برسند. همچنین کار کردن با آنان به نحوی که وارد گروه ها شوند بسیار مفید است.

  • به کودکانی که مهارتهای اجتماعی آنان ضعیف است کمک کنید اطلاعاتی درباره روش های بهبود این مهارت ها به دست آورند. در پژوهشی که روی دانش آموزان پایه های ششم  و هفتم صورت گرفت، نشان داده شد که آگاهی از راهکارهای مناسب و نامناسب در دوست یابی نسبت مستقیم با پذیرفته شدن در جمع همسالان دارد. این راهکارهای مناسب شامل دانستنی های زیر است:
  • چگونه تعامل را آغاز کنند، مثلا از کسی بپرسند که فعالیت مورد علاقه او چیست یا از کودکی دیگر بخواهتد که کاری را با هم انجام دهند.
  • خوب بودن، مهربانی و با ملاحظه بودن مهم است.
  • احترام گذاشتن به دیگران با رفتار مودبانه و گوش دادن به آنچه می گویند لازم است.
  • تایید اجتماعی به دوستی کمک می کند و لازم است به دیگران نشان دهند که دوستشان دارند و تعریف کردن از دیگران خوب است.

برای اجتناب از راهکارهای نامناسب باید دانست:

  • پرخاشگری، بی احترامی، ملاحظه دیگران را نکردن، جریحه دار کردن احساسات دیگران، غیبت، شایعه پراکنی، شرمنده کردن دیگران یا انتقاد از دیگران خوب نیست.
  • نباید خود را بد جلوه داد، خودخواه و فقط به فکر خود بود. حسادت، بدخلقی و عصبانیت مداوم خوب نیست.
  • شرکت در رفتارهای ضداجتماعی مانند کتک کاری، داد زدن سر دیگران، مسخره کردن دیگران، پیله کردن به دیگران، دروغ گفتن، شکستن قوانین مدرسه خوب نیست.
  • درباره روابط همسالان با دانش آموزان کتاب های مناسب بخوانید و بازی ها و فعالیت های مرتبط ابداع کنید. این موضوع ها را در واحدهای درسی خود برای خردسالان بگنجانید. کتاب هایی درباره ی روابط همسالان و دوستی را در اختیار کودکان بزرگتر و نوجوانان بگذارید.

 

 

منابع:

مویس، دانیل؛ رینولدز، دیوید، آموزش موثر، مترجمان: بشارت، محمدعلی؛ شمسی پور، حمید (1390). تهران، انتشارات رشد.

سانتراک، جان دبلیو، روان شناسی تربیتی، مترجمان: سعیدی، شاهده؛ عراقچی، مهشید؛ دانش فر، حسین(1387). تهران، انتشارات رسا.

www.migna.ir

 

 

گردآوری: دپارتمان مشاوره